Αντί προλόγου
Το θεωρώ αδιανόητο, για ένα ναυτικό που ταξιδεύει, να μην έχει έρθει έστω και μια στιγμή που να μην έκατσε κάποια στιγμή μονός του και να έβαλε να ακούσει κάποιο τραγούδι του Νίκου Καββαδία και να μην τον πλημύρισαν συναισθήματα. Πέρα από την ναυτοσύνη, τις γνώσεις για την ναυτιλία, ο Νίκος Καββαδίας είναι το συναίσθημα που θα τον συντροφεύει στην άδεια του κουκέτα. Κάποια στιγμή μετα την βάρδια, ένα ηλιοβασίλεμα στη πρύμνη, μια οποιαδήποτε άλλη μέρα, θα ήρθε η στιγμή να κάτσει ο κάθε ναυτικός να σιγοτραγουδήσει ένα τραγούδι του Νίκου Καββαδία.
Είναι ο στίχος του τέτοιος, που όταν τον ακούς νομίζεις ότι βλέπεις ταινία την ζωή σου. Ατέλειωτες ώρες μοναξιάς, ατέλειωτα ξενύχτια και συζητήσεις με συχνά ίδιο και επαναλαμβανόμενο περιεχόμενο. Είναι ο απολυτός σύντροφος, ιδίως όταν διασχίζεις ωκεανούς και το λιμάνι είναι ακόμα πολύ μακρινό. Είναι λοιπόν η ώρα της ξεκούρασης, της νοσταλγίας για τα όσα προσμένεις στο μέλλον να βρεις και για άλλους η πικρή διαπίστωση της ζωής στο πόσο δύσκολη μπορεί να γίνει.
Συστήνω λοιπόν ιδίως στους νέους ναυτικούς, αν δεν το έχουν ήδη κάνει, να ακούσουν όλα τα τραγούδια του Νίκου Καββαδία και να το ξανακάνουν όταν γράψουν κάμποση υπηρεσία στο φυλλάδιο. Να είναι σίγουροι ότι θα διαπιστώσουν αλλά νοήματα, άγνωστα μέχρι τότε.
Όλα τα τραγούδια του Νίκου Καββαδία έχουν την δική τους ομορφιά και ο καθένας έχει το δικό του λόγο που αγαπάει κάποιο συγκεκριμένο. Προσωπικά με συγκινεί το Kuro Siwo, ο λόγος είναι πιθανόν ασήμαντος. Το 1991 είχα μόλις αποφοιτήσει από την σχολή και ετοιμαζόμουν για το πρώτο μου ταξίδι. Περίμενα σε ανάμενα καρφιά για να δω που θα πάω. Τελικά φορτώσαμε κηροζίνη από την Fujairah για το Brisbane. Για πρώτο ταξίδι δεν το λες και μεγάλο, 15 μέρες κάναμε. Αλλά ήταν το πρώτο μου ταξίδι και έτυχε ναύλος για το νότο… μερικές φορές η μοίρα παίζει περίεργα παιχνίδια και ένα απλό στιχάκι μπορεί να σε στοιχειώνει για την υπόλοιπη σου ζωή.
Οφείλω την ναυτική μου καριέρα σε δυο πράγματα: Στην αδιαφιλονίκητη δίψα μου στο να γνωρίσω τον κόσμο και στο Νίκο Καββαδία, που γρήγορα μου περιέγραψε με τις πιο ζωντανές λέξεις αυτό τον κόσμο. Άκουγα τα λιμάνια και τις περιπέτειες που περιέγραφε στα ποιήματα του και ήμουν με την βαλίτσα στο χέρι πριν ακόμα τελειώσω την σχολή. Μέσα Απριλίου του 1992 είχα τελειώσει με όλα τα χαρτιά. 30 Απριλίου έγραφα την πρώτη μου σελίδα στο φυλλάδιο σαν αξιωματικός ασυρμάτου.
Ίσως έπρεπε να γίνω πλοίαρχος, αλλά είχε ποτίσει τόσο πολύ το σώμα μου με την ταύτιση μου με τον Νίκο Καββαδία που δεν με ενδιέφερε να γίνω τίποτα άλλο. Όταν το 1999 έγινε η αναθεώρηση της SOLAS, πολλοί συνάδελφοι είχαμε αναφέρει ότι έπρεπε να πάμε υποπλοίαρχοι όταν πια οι ειδικότητες έγιναν μια.
Δεν το σκέφτηκα ποτέ να το κάνω, θα μείνω ασυρματιστής μέχρι τέλους όπως ο Κόλλιας.
Μόλις σταμάτησα να ταξιδεύω, λίγο πριν το 2000, έμεινα στη στεριά χωρίς να δουλεύω σκόπιμα. Ήθελα λίγο χρόνο, για να προσαρμοστώ στη στεριά. Στην αρχή περπάταγα και ζαλιζόμουν. Είχα χάσει αρκετούς φίλους, ενώ όσοι απόμειναν είχαν παντρευτεί. Είχαν τα ζόρια και τα τρεχάματα τους, που να βρουν χρόνο για καφέδες; Έτσι χωρίς να έχω βάλει κάποιο χρονοδιάγραμμα έμεινα άνεργος περίπου ένα χρόνο. Εκείνο το διάστημα, μιας και είχα ελεύθερο χρόνο άρχισα να γράφω ένα ελεύθερο θαλασσινό μυθιστόρημα, το οποίο μέχρι και σήμερα δεν έχω καταφέρει να τελειώσω οριστικά. Μου έχουν μείνει κάποιες πινελιές για να τελειώσει, μάλλον θέλω να το κλείσω με μια συνολική ανασκόπηση. Έχω αφήσει σκόπιμα τις 3-4 τελευταίες σελίδες κενές, για να βρω αφορμή να τις γεμίσω. Όταν γίνει αυτό, ίσως προχωρήσω στη διαδικασία να το εκδώσω. Όχι γιατί θα πάρει βραβείο, αλλά γιατί είμαι εγώ και εκεί μέσα βλέπω εμένα και αρκετά περάσματα της ζωής.
Ο Νίκος Καββαδίας γεννήθηκε το 1910, είναι ο ιδανικός και ανάξιος εραστής των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων. Διεθνιστής σε αρκετές στιγμές των γραφομένων του. Είναι ασταμάτητα τυχοδιώκτης της ίδιας του της ύπαρξης, και ζει με το αδιάκοπο κυνηγητό του εαυτού του σε σχέση με την καθημερινότητα. Το 1939 δουλεύει για πρώτη φορά ως ασυρματιστής, ονομάζει τον ασύρματο του <<Θεία Γκρέτα>> από την ηθοποιό Γκρέτα Γκάρμπο. Για τον εαυτό του είχε την άποψη ότι ήταν άσχημος, και φόραγε τα ίδια πάντα ρούχα: ένα μαύρο πουλόβερ, παλιό και φθαρμένο παντελόνι και ένα σκούφο στο κεφάλι. Το <<Τραβέρσο>> (όταν ταξιδεύεις και ο καιρός είναι αρκετά άσχημος και είσαι αναγκασμένος να πας κόντρα) δεν ήταν μόνο τρόπος για να ταξιδεύει ο Νίκος Καββαδίας αλλά και στάση ζωής.
Πολλοί από όσους έχουν ακούσει ποίησή του -μελοποιημένη ή όχι- έχουν μείνει με εντύπωση ενός ανάλαφρου νεορομαντισμού. Ο Ν. Καββαδίας ήταν ρομαντικός όντως. Παράλληλα όμως αναδεικνύει και αυτό που τον καταδιώκει: Μια σαπίλα που βγαίνει από τον ίδιο του τον εαυτό. Ο αγαπημένος του στίχος -που δεν είναι και γνωστός- είναι ο παρακάτω: Μια κατάρα με τριγυρνά και ένα αίσθημα εμετικό βγαίνει από την ψυχή μου: << Ό,τι αγγίζω σαπίζει, δεν πεθαίνει , μόνο σαπίζει…>> Μέσα από μια πορεία έγινε και δικός μου αγαπημένος στίχος. Παρόλο που σε αρκετά ποιήματα και αφηγήσεις αναφέρεται σε ναρκωτικά – ελαφριά και βαριά – πολλοί κριτικοί το θεωρούν ότι είναι απλώς ένα σκηνογράφημα και όχι κάτι που εντάσσεται στην καθημερινή ζωή ενός ναυτικού. Πόσο μπορεί να πέσει έξω ένας στεριανός για το τι κάνει ένας ναυτικός μήνες ολάκερους, – είτε από άγνοια, είτε από σκοπιμότητα – βλέποντας όλη μέρα τον γαλάζιο ουρανό και την καταραμένη του καμπίνα. Αυτό είναι κάτι από αυτά που με ενοχλούν στην όλη τυχοδιωκτική ζωή μου, στην αναζήτησή μου, στους ωκεανούς της υδρογείου.
Ο γράφων τυγχάνει συνάδελφος του Νίκου Καββαδία, και όταν ακούω να μιλάνε για ναυτικούς οι στεριανοί, αισθάνομαι σα να με πνίγουν. Το μόνο που με έσωζε ήταν να αρπάξω την βαλίτσα μου και να φύγω μακριά. Αλήθεια , πως μπορείς να μιλήσεις για την αλμύρα της θάλασσας όταν η μόνη σου επαφή είναι από το λόφο της Καστέλας; Αν ψάξει κάποιος εντατικά αυτό που θα βρει στα κείμενα του Νίκου είναι μια συνεχή φυγή, ένα τυχοδιωκτισμό και μία τάση για αυτοκαταστροφή. Θα μπορούσα να παραθέσω και αλλά στοιχεία ή απόψεις αλλά νομίζω και αυτά αρκούν για αυτόν που θέλει να ψάξει εντατικά και να καταλάβει αυτά τα νοήματα. Τελικά πίσω από τα ωραία και χαρούμενα ή νοσταλγικά τραγούδια του Νίκου κρύβονται πολλά, μόνο που πρέπει να ψάξεις αρκετά και ίσως και πάλι αυτό να μην φτάσει, γιατί τελικά αν δεν μπει το κατράμι στα νύχια σου … μάλλον αυτό παραμένει ένα απλό και όμορφο στιχάκι.
Υ.Γ. Αν υπάρχει ή υπήρξε κάποιος αντίστοιχος με τον Poe στην Ελλάδα , αυτός ήταν ο Νίκος Καββαδίας.
Η ζωή μας άλλωστε είναι REQUIEM στον πάτο της θάλασσας, για όλους μας …